Energie en netcongestie: waarom ruimtelijke regie essentieel wordt

De laatste jaren is er veel veranderd in hoe we naar energie kijken. Waar het vroeger vooral een technisch onderwerp was - iets dat je regelt als een project al in uitvoering is - zien we nu dat energie steeds vaker bepalend wordt voor wat er überhaupt nog mogelijk is.

Netcongestie maakt dat scherp zichtbaar. Op veel plekken in Nederland is het elektriciteitsnet simpelweg vol of bijna vol. Nieuwe aansluitingen zijn niet vanzelfsprekend meer, uitbreidingen duren langer en ontwikkeltempo’s komen onder druk te staan. Daarmee is energie geen randvoorwaarde meer, maar een factor die direct invloed heeft op ruimtelijke keuzes.

Energie en ruimte zijn niet meer los te zien

In de praktijk betekent dit dat energie en ruimtelijke ontwikkeling steeds meer door elkaar lopen. Woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur vragen allemaal om capaciteit op het net, terwijl die capaciteit juist schaars is.

Tegelijk verandert ook het energiesysteem zelf. Waar energie vroeger vooral centraal werd opgewekt en vanuit het net werd verdeeld, verschuift dat steeds meer richting lokaal: opwek op daken en in gebieden, opslag met batterijen en slim omgaan met vraag en aanbod.

Dat heeft een directe ruimtelijke impact. Energie vraagt simpelweg ruimte — voor opwek, voor opslag en voor infrastructuur. Die ruimte moet ergens worden ingepast, en dat vraagt om keuzes.

De volgorde in gebiedsontwikkeling draait om

Een belangrijke verandering zit in de manier waarop projecten worden opgezet. Jarenlang was het logisch om eerst een plan te maken en daarna te kijken hoe de energievoorziening geregeld kon worden. Die volgorde werkt steeds minder goed.

In veel situaties begint de vraag tegenwoordig juist andersom:

·     Is er voldoende netcapaciteit beschikbaar?

·     Kunnen we lokaal energie opwekken of opslaan?

·     Welke flexibiliteit is mogelijk binnen het project?

Als deze vragen niet vroeg worden meegenomen, loopt een project vroeg of laat vast. Dat zien we inmiddels regelmatig gebeuren.

Netcongestie dwingt tot samenwerking

Wat hierbij opvalt, is dat de uitdaging zelden puur technisch is. In de meeste gevallen zit de complexiteit in afstemming tussen partijen.

Gemeenten, netbeheerders, ontwikkelaars en bedrijven kijken traditioneel vanuit hun eigen rol en belang. Maar netcongestie laat zien dat die werkwijze niet meer volstaat. De beschikbare ruimte - zowel fysiek als op het net - moet gezamenlijk worden verdeeld en benut.

Dat vraagt om:

·     eerder met elkaar om tafel

·     inzicht in elkaars belangen en beperkingen

·     gezamenlijke keuzes over prioriteiten

In die zin is netcongestie niet alleen een probleem, maar ook een aanjager om het anders te organiseren.

Van losse oplossingen naar samenhangende systemen

Een tweede ontwikkeling is dat oplossingen steeds minder op projectniveau liggen. Waar voorheen werd gekeken naar de aansluiting van één bedrijf of één project, verschuift de aandacht naar het niveau van een gebied. Daar ontstaan ook de meeste kansen.

Door vraag en aanbod bij elkaar te brengen, pieken te dempen en energie slim te verdelen, kan beschikbare netcapaciteit efficiënter worden benut. Denk bijvoorbeeld aan energiehubs, waarin meerdere bedrijven samenwerken en gezamenlijk gebruik maken van opwek, opslag en aansluiting.

In combinatie met batterijopslag en flexibiliteit in verbruik ontstaat er ruimte die er op papier vaak niet meer lijkt te zijn.

Energie krijgt een plek in ruimtelijk beleid

Ook beleidsmatig zien we een verschuiving. Met de Omgevingswet is het mogelijk om energie nadrukkelijker te verankeren in ruimtelijke plannen.

Dat gebeurt niet door compleet nieuwe regels, maar juist door bestaande instrumenten beter te gebruiken. Energie wordt daarmee onderdeel van de afwegingen in omgevingsvisies en plannen, in plaats van een technisch detail achteraf.

Voor initiatiefnemers betekent dit dat energie steeds vaker al in de planfase wordt meegewogen en vastgelegd.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Voor bedrijven en ontwikkelaars wordt het steeds belangrijker om energie vanaf het begin mee te nemen. Projecten die daar te laat aandacht aan geven, lopen een groter risico op vertraging of extra kosten.

Tegelijkertijd ontstaan er ook nieuwe mogelijkheden:

·     slim benutten van bestaande aansluitingen

·     toepassen van batterijopslag

·     inzet van flexibiliteit in het energiegebruik

·     samenwerking met andere partijen in de directe omgeving

Juist de combinatie van deze maatregelen maakt het verschil.

Tot slot

De energietransitie vraagt niet alleen om nieuwe techniek, maar vooral om een andere manier van werken. Energie, ruimte en economie zijn niet langer losse puzzelstukken, maar onderdeel van één systeem.

Wie dat systeem als geheel bekijkt en vanaf het begin integraal benadert, heeft meer grip op uitvoerbaarheid én op de toekomstbestendigheid van projecten.

Over GroEnergie Groep

GroEnergie Groep begeleidt bedrijven, ontwikkelaars en overheden bij vraagstukken rondom netcongestie en energie-infrastructuur. Van strategisch advies en subsidieaanvragen tot de realisatie van energiehubs en opslagoplossingen - altijd met focus op wat wél mogelijk is binnen de grenzen van het energiesysteem.